WAYANG KULIT...(2)

WAYANG KULIT KELANTAN

·         Wayang Kelantan terdapat di negeri Kelantan dan Terengganu.

·         Mempersembahkan cerita daripada versi Ramayana Melayu dan cerita-cerita mitos dan legenda tempatan.

·         Pada masa dahulu wayang kulit dipersembahkan untuk kedua-dua fungsi ritual dan sekular.

·         Persembahan berfungsi ritual selalunya berkaitan dengan musim menuai sebagai mengucapkan kesyukuran kepada semangat yang telah memberikan hasil tanaman yang lumayan.

·         Terdapat juga persembahan untuk tujuan menyembah kampung, iaitu membersihkan kapung daripada ancaman semangat yang ganas dan jahat.

·         Persembahan fungsi sekular pula diadakan untuk meraikan hari ulang tahun sultan atau sebagai hiburan semasa perkahwinan.

·         Wayang kulit dimainkan sebagai kegiatan komersial yang mana para penonton membeli tiket untuk menonton persembahannya.

PENTAS WAYANG KULIT

·         Wayang Kulit Kelantan dipersembahkan di atas pentas berukuran antara 12-14 kaki panjang, 10-13 kaki lebar dan 9-12 kaki tinggin daripada lantai: tinggi pentas daripada paras tanah ialah antara 3-4 kaki.

·         Sebuah pintu terdapat sama ada pada tembok belakang atau tembok tepi.

·         Pada masa dahulu, buluh yang telah dibelah digunakan untuk lantai, atap untuk bumbung, daun kelapa untuk dinding dan kayu untuk tiang dan rangka bumbung.

·         Kini, papan panjang berukuran 1 x 9 inci telah menggantikan buluh sebagai bahan untuk lantai, kadang-kadang kepingan zink digunakan sebagai bumbung.

·         Pentas semacam ini dibina untuk kegunaan sementara sahaja atau jangka masa yang panjang atau jangka masa yang panjang bergantung kepada kekerapan persembahan wayang kulit.

·         Pentas sementara dibina untuk persembahan bagi memeriahkan perkahwinan atau upacara kesyukuran selepas musim menuai selain bagi tujuan komersial terutamanya bagi industri pelancongan.

·         Pada zaman dahulu diadakan upacara ritual mandiri dan membina panggung.

·         Tujuannya ialah untuk menyemah semangat-semangat yang jahat dari kawasan pementasan itu.

·         Kain putih direngang di depan pentas berbentuk proscenium dengan lubang di hadapannya, untuk membentuk kelir iaitu tempat yang akan ditayangkan bayangan patung.

·         Kelir yang direngang di hadapan pentas dicondongkan supaya penonton yang duduk dapat melihat secara jelas bayangan patung itu dan juga menyenangkan dalang menayangkan patung.

·         Dua batang pisang yang digunaan untuk mencucuk patung diletakkan di bahagian bawah kelir.

·         Sebuah lampu minyak atau lampu elektrik digantungkan dari bumbung ke paras muka dalang, penyadang digunakan supaya tidak menyilaukan mata dalang dan juga untuk menumpukan keseluruhan cahaya daripada pelita atau lampu ke atas kelir da sebatang pembesar suara diletakkan di situ.

·         Satu lagi alat permainan yang penting ialah kayu pelapik yang diperbuat daripada dua keping kayu kecil yang sendat dimasukkan ke bawah paha dalang.

·         Ia digunakan untuk memberi isyarat kepada ahli muzik untuk memulakan lagu dan kadangkala untuk fortissimo kepada sebilangan lagu, seperti Lagu Berjalan dan Lagu Perang.

PATUNG

·         Patung menggambarkan watak di dalam sesebuah persembahan wayang kulit.

·         Mereka adalah dalam kelompok sterotaip dan mempunyai ciri-ciri watak yang tidak berubah di dalam kesemua cerita.

·         Watak mereka dibahagikan kepada watak baik dan watak jahat.

·         Dalam Ramayana kelompak baik diwakili oleh Sri Rama sementara kelompak jahat diwakili oleh Ravana.

·         Patung-patung ini dibentuk daripada pandangan tepi dan diperbuat daripada kulit lembu atau kulit kerbau yang mengambarkan bentuk-bentuk manusia dan haiwan.

·         Watak Pak Dogol dan Wak Long mempunyai dua tangan dan dagu yang boleh digerakkan.

·         Patung lain hanya mempunyai satu tangan yang boleh digerakkan dengan menggerakkan batang buluh halus yang diikat pada tangan itu.

·         Patung-patung ini dicatkan denganw arna-warna yang terang dan cerah.

·         Warna yang berbeza menggambarkan ciri-ciri watak yang berlainan.

·         Kelainan warna juga membezakan watak –watak yang mempunyai bentuk yang hampir sama sperti Sri Rama dan Laksamana.

·         Warna merah dan hijau tua dicatkan pada patung Sri Rama sementara Laksamana dicatkan dengan warna merah di badan dan warna emas di muka.

·         Umumnya, warna hitam memberi simbol keperwiraan dan kematangan.

·         Warna merah, kesabaran dan keberanian.

·         Warna kuning untuk kelompok diraja, dan warna putih untuk yang berwibawa dan beretika tinggi.

·         Pencantuman pelbagai warna digunakan untuk menggambarkan ciri-ciri umum sesuatu watak.

·         Saiz besar atau kecil sesuatu patung itu ditentukan oleh jenis dan ciri-ciri perwatakannya, tetapi saiznya tidak melebihi 28 inci tinggi dan 15 inci lebar.

·         Watak halus seperti Sri Rama dan Laksamana lebih kecil dan lebih padat diukir daripada patung-patung atau watak-watak jahat yang lain.

·         Hanuman, adalah watak gagah yang mempunyai bentuk yang gempal.

·         Tetapi dua watak pelawak atau pengasuh, iaitu Pak Dogol dan Wak Long berbeza daripada watak yang lain.

·         Mereka berbentuk kecil tanpa sebarang ukiran kecuali yang asas sahaja dan berwarna hitam.

·         Kumpulan Wayang Siam akan mempunyai patung-patung yang berikut :

                              i.        Sri Rama -           wira (protagonis) di dalam kesemua cerita yang kulit :

berwatak halus, berketurunan diraja, beretika dan bermoral tinggi di samping mempunyai kekuatan dan keberanian luar biasa.

                            ii.        Laksaman-          adik kepada Sri Rama, mempunyai kelakuan yang  

sama denga abangnya.

                           iii.        Sita Dewi-            isteri kepada Sri Rama, seorang isteri yang taat, cinta

dan bermoral: ujiannya melalui api menegakkan ketulusannya.

                           iv.        Ravana-               antagonist, raja raksasa yang kuat dan ganas yang

menculik Sita Dewi.

                            v.        Hanuman-          Raja kera berwatak baik; pahlawan yang setia kepada

Sri Rama.

                           vi.        Tuk Maha Siku-  patung mistik yang dikaitkan dengan Shiva Nataraja.

Antaranya manifestasinya ialah Sang Kala, Bentara Kala, Tuk Maha Risi yang Bermatakan Api, Tuk Perang Hutan (Banapasti Raja iaitu salah satu manifestasi Shiva), yang berdiri kaki tunggal.

                          vii.        Pak Dogol-          salah seorang peran atau pengasuh di dalan Wayang Siam. Dia merupakan penasihat dan juga utusan Sri Rama dan rakannua di dalam Wayang Purwa ialah Semar, patung yang magis dan sakral yang bertaraf dewa. Dalang menggunakan patung ini dalam upacara tukar dalang, dan semasa persembahan patung ini digantung

di tengah-tengah pentas bersama-sama sajian untuk Tuk Guru.

                        viii.        Wak Long-           peran yang kedua di dalam wayang kulit dan kawan

Pak Dogol yang sama menjadi pengasuh dan utusan Sri Rama.

                           ix.        Dewa Panah-     dua pahlawan mistik yang muncul pada permulaan

persembahan wayang di dalam pertempuran Perang Dewa Panah, yang merujuk kepada gara-gara kosmos. Pada akhir pertempuran ini, imbangan kosmos kembali semula.

                            x.        Raksasa-             terdapat pelbagai raksasa yang semuanya berwatak

jahat belaka; antara mereka ialah Bota Kemang dan Bota Indera.

                           xi.        Maha Risi-           pendeta dan watak mistik, antaranya ialah Maha Risi

Burung Jerjirit dan Maha Risi Maha Busanam.

·         Satu lagi patung yang penting ialah Kekayon, Gunungan atau patung Pohon Beringin.

·         Berbentuk seperti daun dan mengandungi pohon yang bergaya dan di dalamnya terdapat bunga, burung,kera dan haiwan lain.

·         Pohon dan gunung di dalam Gunungan mewakili dua simbol mistik agama Hindu.

·         Satu Pohon Kehidupan (The Tree of Life) yang memelihara dan menampung kesemua haiwan yang antaranya terukir di mukanya. Ia juga sebagai simbol The Celestial Wishing Tree of Myth yang memaparkan simbol matahari.

·         Satu lagi gunung ialah gunung dunia yang dikenali sebagai Mahameru kepada orang Hindu.

·         Dalam persembahan wayang, fungsi utama Gunungan ialah untuk membentuk suatu suasana sakral, mistik dan magis.

·         Gunungan juga mewakili benda yang lain.

·         Apabila digetarkan menadakan ketenteraman kosmos diancam.

·         Mewakili permukaan air apabila diletakan melintang, dan apabila dipacak condong di tepi kelir menadakan sebuah gunung.

·         Gunungan digunakan untuk menandakan intermission  dan penamat persembahan.

MUZIK

·         Muzik wayang kulit menyediakan fungsi-fungsi ritual, dramatik dan struktural.

·         Fungsi struktural dapat dilihat sebelum permulaan persembahan apabila kumpulan muzik memainkan beberapa buah lagu untuk memaklumkan penonton yang persembahan akan dimulakan.

·         Semasa persembahan cerita, muzik menandakan adegan dan keluar masuk kesemua watak penting.

·         Di akhir persembahan, muzik dimainkan untuk menandakan persembahan telah selesai.

WAYANG KULIT... (1)

PENGENALAN WAYANG KULIT

·         Wayang kulit adalah satu teater yang tertua dan terdapat di seluruh Asia Tenggara seperti Malaysia, Indonesia, Thailand dan Kemboja – China, India dan Turki.

·         Taburannya yang meluas telah menggalakkan kemunculan beberapa teori asal usulnya.

·         Mengikut salah satu teori, wayang kulit berasal dari India dan dibawa ke Asia Tenggara melalui pengaruh Hindu di rantau ini.

·         Penyokong-penyokong teori ini merujuk kepada Ramayana dan Mahabharata, dua epic Hindu yang terkemuka yang menjadi bahan utama untuk persembahan wayang kulit.

·         Jacques Brunet mengatakan India sebagai tempat asal wayang kulit yang menunjukkan persamaan antara patung wayang kulit di Kemboja dan Nang Sbek di Thailand dengan patung-patung yang terdapat di Kerala, Orissa dan Andhra Pradesh.

·         Patung-patung yang dalam wayang kulit dipengaruhi oleh patung Wayang Golek India.

·         Cendekiawan seperti Otto Spies, Sabri East Siyavusgil dan William Ridghway menyokong teori yang mengatakan wayang kulit berasal dari India.

·         Berthold Laufer mengatakan wayang kulit berasal dari China.

·         Merujuk kepada sebuah legenda Cina yang menceritakan pada zaman Raja Han Wu (121 Sebelum Masihi) bomoh diraja ini telah menayangkan bayangan di atas sebuah klir sebagai usaha memanggil semangat isteri raja itu.

·         Teori ketiga diutarakan oleh Hazeu menyebutkan Jawa sebagai tempat asal wayang kulit.

·         Buktinya dia merujuk kepada istilah Jawa kuno yang digunakan di dalam Wayang Purwa dan wayang pula telah wujud sebelum munculnya pengaruh Hindu di Asia Tenggara.

·         Wayang kulit mungkin muncul berasingan di India, China dan Jawa dan dari sini merebak ke negara-negara lain melalui interaksi ekonomi, politik dan kebudayaan kerana masih tiada bukit yang muktamad tentang kemunculan wayang kulit.

·         Wayang kulit Malaysia mempunyai banyak persamaan dengan negara-negara jirannya kerana Malaysia, Thailand dan Indonesia merupakan sebahagian daripada kelompak budaya dunia Melayu lama.

·         Malaysia yang terletak di tengah-tengah kawasan dunia Melayu lama mempunyai pengaruh budaya di keseluruhan rantau ini.

·         Wayang kulit di Malaysia mempunyai banyak persamaan dengan Nang Talung dari Thailand, Nang Trolung dari Kemboja dan Wayang Purwa dari Indonesia.

·         Tiga jenis wayang kulit di Malaysia, iaitu Wayang Kelantan (Wayang Siam), Wayang Melayu dan Wayang Jawa.

·         Wayang Jawa dan Wayang Melayu berasaskan kepada Wayang Purwa dan menggunakan struktur persembahan dan teknik yang sama seperti Wayang Purwa cuma ia berbeza dari segi bentuk patung dan kumpulan muzik.

·         Patung Wayang Jawa mempunyai dua tangan yang boleh digerakkan sementara patung Wayang Melayu mempunyai satu tangan sahaja yang boleh digerakkan.

·         Ensemble gamelan mengiringi pertunjukan Wayang Jawa, Wayang Melayu pula diiringi oleh sebuah ensemble muzik yang menggabungkan alat-alat muzik Melayu dan gamelan.

·         Kedua-duanya mempersembahkan cerita daripada Ramayana dan Mahabharata, di samping cerita-cerita Pandji, Amir Hamzah (cerita Islam) dan mitos serta legenda tempatan. Wayang Jawa terdapat di kalangan masyarakat orang Jawa, terutamanya di Johor, sementara Wayang Melayu terdapat di Kelantan.

·         Jenis wayang kulit ketiga, iaitu Wayang Siam terdapat di Kelantan, Kedah dan Perlis.

·         Dipercayai berasal dari Nang Talung (Thailand) berdasarkan bentuk patungnya, alat muzik yang digunakan, dan mantera buka panggung dan Tuk Maha Siku yang dibacakan dalam bahasa Thai.

·         Terdapat dua jenis Wayang Siam: di Kelantan dikenali sebagai Wayang Kelantan yang telah diubahsuai dengan unsur-unsur tempatan dan satu lagi di Kedah dan Perlis dikenali sebagai Wayang Gedek.

·         Kedua-dua wayang ini berbeza dari segi bentuk patung dan alat-alat muzik yang digunakan.

·          Patung Wayang Kelantan berbentuk sudut pandangan tepi sementara hampir kesemua patung Wayang Gedek dibentuk dari sudut pandangan hadapan.

·         Alat-alat muzik adalah dari jenis kelompok yang sama, hanya berbeza dari segi besar, kecil dan bilangannya.

MAK YUNG ...(4)

PENGUCAPAN DI DALAM MAK YONG

Improvisasi merupakan sesuatu yang utama di dalam Mak Yong kerana pelakon bebas membuat tokoh tambah di dalam pengucapan dialog kerana asalnya Mak Yong tidak mempunyai skrip. Makanya pelakon sememangnya mengetahui apa yang ingin diucapkan dan selebihnya bebas melakukan improvisasi sesama watak.

Terdapat ucap tetap yang digunakan. “Ucap Tetap” adalah satu merupakan kemestian yang terdapat di dalam mak Yong. “Ucap Tetap” merupakan rangkaian pengucapan atau butir kata yang mempunyai satu kumpulan puisi tertentu. Ucap Tetap digunakan dalam struktur berikut:

• Pengucapan Tetap dalam Ucap Pembukaan

(dalam Lagu Mengadap Rebab)

• Pengucapan dalam Ucap Pecah Cerita.

Pengucapan ini akan dilakukan setelah Pakyung didatangi dua orag Peran. Ucap ini adalah satu kemestian yang perlu diucapkan dalam Mak Yong, kerana dengan mendengrarkan ucap inilah penonton dapat mengetahui bahawa cerita yang dibawa itu akan bermula. Disinilah juga penyambung kalau sesebuah cerita itu dimainkan beberapa malam. Cerita bersambung.

Contoh:

Pak Yung : kalu begitu hok ni begini awing. Sebab ambo panggil mu pengasuh antara kedua mari di hadapan ambo ini Awang. Negeri ambo belum terletak lagi, nama ambo belum bergelar. Sila mendengar Awang. Ambo nak kabar atas diri mu antara kedua Awang.

• Pengucapan Tetap Untuk Perjalanan Cerita

1.      Bertujuan untuk memperkenalkan diri dan watak.

“Maka yalah tubuh aku bernama….”

2.      Sebagai penukaran lokasi.

Terdapat pelbagai lokasi dalam cerita Mak Yong, atas balai, laman balai, anjung istana, pintu kota, padang luas saujana padang, atas kapal, di kayangan, kebun bunga, kolam kandi dan sebagainya. Pertukaran lokasi ini hanya dilakukan dengan ucapan dan kemudiannya dilakukan dengan berjalan dengan lakonan dan nyanyian secara bulatan.

3.      Tujuan memberitahu tindakan.

4.      Meluahkan perasaan.

·        Berjalan ke tempat yang dituju.

Di dalam lakonan Mak Yong, setiap watak yang hendak memulakan perjalanan mestilah dimulakan dengan ucap hendak memulakan perjalanan. Contoh;

1.      Menyebut nama watak “Maka yolah tubuh aku bernama….”

2.      Sebab-sebab perjalanan “Aku menjalankan titah raja…”

3.      Temapt hendak dituju. “Baik sini tempat aku nak tiba menuju ke…”

·        Menjalankan Perintah

Di dalam cerita Mak Yung watak yang kerapkali mendapat arahan untuk menjalankan perintah dalam urusan biasa ialah peran. Tetapi di dalam urusan-urusan yang berat dan mencabar, selalunya raja sudah mempunyai orang suruhan yang khusus untuk tujuan ini. Antaranya Wak Pertanda Raja bertugas sebagai tukang tangkap atau tukang bunuh dan Balang Tujuh Kelana Tiga sebagai utusan pembawa surat raja. Contoh:

“Yolah maka aku Wak Pertanda Raja, igap orang tiada berghoyat, bunuh orang tidak bertanya. Kerana aku sudah menanggung titah perintah Raja Besar dari dalam negeri Sepagar Ruyung, suruh aku pergi tangkap seorang budak yang buat nayo kepada Wak Juara pemikat. Baik di sini tempat aku nak keluar ke padang luas kerana nak tangkap budak antara ke seorang pulaknya…”

MAK YUNG ...(3)

PERBENDAHARAAN CERITA

Cerita-cerita dalam Mak Yong menjalani beberapa tahap perkembangan. Ia bermula dengan cerita asas iaitu Dewa Muda, yang menceritakan tentang asal-usul Mak Yong. Berdasarkan cerita ini ia berkembang menjadi tujuh dan kemudian dua belas cerita. Dua belas cerita yang dianggap lengkap, asli dan cukup nilai seninya adalah:

1. Dewa Muda
2. Dewa Pencil
3. Dewa Sakti
4. Dewa Indera, Indera Dewa
5. Dewa Panah
6. Endeng Tejali:

i.             Anak Raja Gondang

ii.           Batak Raja Gondang

iii.          Bongsu Sakti

7. Gading Bertimang
8. Raja Tangkai Hati
9. Raja Muda Lakleng
10. Raja Muda Lembek
11. Raja Besar dalam Negeri Nyiur Gading
12. Bentara Muda

WATAK

Watak-watak penting dalam sesebuah cerita Mak Yong adalah:

1. Pak Yong – menjadi raja atau pemerintah dan menjadi tulang belakang cerita Mak Yong.
2. Pak Yong Muda – Watak utama atau hero dalam cerita Mak Yong. Watak inilah yang mengalami berbagai-bagai peristiwa dari saat ia dilahirkan hingga dewasa .
3. Peran – bertindak sebagai pelawak, orang suruhan raja dan penasihat raja. Terdapat beberapa orang peran dalam sesebuah cerita. Seorang raja pasti mempunyai seorang Peran Tua biasanya memegang watak yang lebih penting dan Peran Muda.
4. Mak Yong – Juga permaisuri dan dalam sesetengah cerita mengambil peranan yang penting sebagai watak utama.
5. Puteri Mak Yong – sebagai heroin di dalam cerita.
6. Dayang-dayang – terdiri daripada gadis-gadis manja yang juga bertindak sebagai penari atau pengiring Mak Yong atau Puteri Mak Yong.
7. Watak ‘Supernatural’ – boleh bertindak sebagai watak baik dan jahat. Watak jahat seperti jin dan watak baik seperti alim ulama dari kayangan, watak ikan dan sebagainya. (Ghulam Srawar : 1976)

STRUKTUR PERSEMBAHAN 

Persembahan Mak Yong mempunyai struktur yang tersendiri. Strukturnya adalah sama dalam semua cerita yang dimainkan. Setiap cerita bermula dengan upacara semua penari dan pelakon akan keluar duduk mengadap rebab di mana watak utama akan menyanyikan Lagu Mengadap Rebab dan diikuti oleh tarian dan nyanyian yang di sambut oleh korus atau jong dondang. Selepas tarian ini mereka akan menarikan Tarian Sedayong Mak Yong. Selepas itu, semua yang terlibat akan masuk meninggalkan Pak Yong, watak utama yang akan berada di pentas. Pak Yong akan menyanyikan lagu Sedayong Pak Yong dan kemudiannya memanggil Peran Tua. Peran Tua akan muncul dan Pak Yong akan mengarahkan Peran Tuan untuk pergi memanggil sahabatnya Peran Muda. Tinggallah Peran Tua untuk memanggil sahabatnya dan beliau akan menyanyikan Lagu Saudara dalam perjalanan memanggil Peran Muda. Selepas itu bertemulah kedua Peran. Mereka akan bertemu dengan Raja mereka iaitu Pak Yong dan Pak Yong akan menceritakan masalah atau menitahkan sesuatu kepada kedua Peran. Di sinilah yang dipanggil ‘pecah cerita’. Dari sini barulah cerita Mak Yong akan berubah mengikut cerita apa yang dipersembahkan. Struktur yang begini akan ditemui dalam setiap persembahan Mak Yong.

LAGU-LAGU

Terdapat tiga puluh buah lagu yang dinyanyikan dalam persembahan Mak Yong bergantung kepada kesesuaian cerita.

a)    Lagu Mengadap Rebab

Lagu terpenting dalam Mak Yong, dimainkan semasa permulaan persembahan. Lagu ini merupakan simbol penghormatan kepada rebab dan semangat Mak Yong.

b)   Lagu Kijang Mas

Lagu ini digunakan dalam beberapa keadaan, selalunya dimainkan sebagai lagu instrumental semasa selingan sebelum permulaan persembahan Mak Yong.

       

          c)    Lagu Sindong

Lagu ini sama seperti lagu Kijang Mas, ia juga dinyanyikan oleh Pak Yong apabila mahu memberikan arahan kepada pengasuh atau jung dondang iaitu ensemble korus nyanyian. Selain itu ia juga dinyanyikan oleh Peran Tua.

d)   Lagu Sedayung

Untuk lagu ini terdapat Sedayung Pak Yong yang akan dinyanyikan oleh Pak Yong dan Sedayung Mak Yong yang akan dinyanyikan oleh Mak Yong. Manakala Sedayung Peran dan Sedayung Tonggek dinyanyikan oleh Peran. Lagu ini berfungsi sebagai lagu pendedahan untuk memaklumkan sesuatu kepada Peran atau penonton.

e)    Lagu Barat

Empat variasi lagu Barat ialah Barat Anjur, Barat Cepat, Gunung Barat dan Kisah Barat. Barat Anjur selalunya dinyanyikan oleh watak-watak utama apabila mereka masuk kali pertama ke pentas dan untuk memperkenalkan diri atau mengumumkan sesuatu kejadian seperti memanggil untuk berkumpul bagi penutup cerita, masuk semula ke pentas dan semasa perjalanan. Barat Cepat sering dinyanyikan dalam Mak Yong bagi menandakan pertukaran tempat atau lokasi atau penghabisan sesuatu adegan. Kisah Barat dan Gunung Barat merupakan lagu pendedahan (expository pieces).

f)     Lagu Mengulek

Permaisuri atau Mak Yong menyanyikan lagu ini apabila bermain-main dengan inang-inang atau juga lagu ini digunakan sebagai lagu untuk timang-timang anak atau juga semasa mengulek seseorang waktu tidur.

g)    Lagu Mengambo

Ia dinyanyikan oleh Pak Yong, Mak Yong atau watak-watak utama di pertengahan cerita dalam adegan sedih apabila hendak meluahkan perasaan pilu.

Lagu-lagu lain adalah:

1. Saudara
2. Pak Yong Muda
3. Mak Yong Muda
4. Tok wak
5. Pikir
6. Yur
7. Balik Padi
8. Khabar
9. Gading Timah
10. Kajol
11. Buluh Seruas
12. Jamba
13. Yo Peran
14. Anak Kumbang
15. Dayung Sampan
16. Mek Puyuh
17. Tari Inai (Ragam)
18. Kisah Puteri Mak Yong
19. Mengadap Raja
20. Sabar
21. Berlari Hambat Rusa (lagu berjalan)

MUZIK

Muzik adalah aspek integral di dalam Mak Yong. Ia merupakan degup yang membawa persembahan Mak Yong, membentuk suasana serta menetapkan langkah dan tempo. Bilangan alat muzik dalam ensemble Mak Yong berbeza-beza mengikut kumpulan tetapi alat muzik yang asas adalah:

1. Rebab
2. Gendang ibu
3. Gendang anak
4. Sepasang tetawak (gong)

Namun sebilangan kumpulan Mak Yong telah menambah alat-alat muzik Wayang Kulit Kelantan seperti serunai, sepasang geduk, sepasang gedombak, sepasang canang dan kesi untuk menambah kepada unsur-unsur bunyi di dalam Mak Yong.

ALAT2 MUZIK

Muzik ialah unsur yang sangat penting dalam makyung dan fungsinya ialah:

1.       Bunyi alunan muzik terutamanya daripada rebab digunakan untuk menarik penonton dan memaklumkan bahawa pementasan makyung akan bermula.

2.       Muzik digunakan untuk membentuk suasana yang menggambarkan emosi dan perasaan di setiap adegan. Selalunya suasana ini digambarkan dengan lagu-lagu yang dinyanyikan oleh watak-watak utama dan juga korus (jong dondang).

3.       Muzik digunakan untuk mengiringi tarian dan nyanyian.

4.       Muzik digunakan untuk menandakan permulaan dan penamatan adegan-adegan; keluar dan masuk watak juga diiringi oleh muzik (terutama bunyian gendang) diselitkan antara dialog-dialog.

Kumpulan Muzik Makyung yang lengkap mengandungi alat-alat:-

1.      Tawak atau Gong

          Tawak ibu, yang lebih besar daripada tawak anak, diperbuat daripada tembaga. Bunyian tawak ibu lebih rendah daripada bunyian tawak anak. Kedua-duanya digantung dan dipisahkan oleh dua batang kayu yang dinamakan mengembang. Pemukulnya diperbuat daripada kayu yang hujungnya dibalut dengan kain atau kepingan getah.

2.      Gendang Ibu dan Gendang Anak

          Kedua-duanya berbeza dari segi saiz dan bunyi. Muka besar ditutup dengan belulang lembu manakala muka kecil ditutup dengan kulit kambing.

3.      Canang

          Canang anak dan ibu diperbuat daripada tembaga. Perbezaan antara dua canang ini akan hanya dapat dikesan melalui bunyi yang dihasilkan oleh alat muzik tersebut.

4.      Kesi

          Kesi mempunyai dua bahagian, piring dan kicah (empat piring dan dua kicah) yang diperbuat daripada besi.

5.      Serunai

          Serunai mempunyai empat bahagian iaitu pipit, mali, batang dan copong. Tiap-tiap bahagian ini boleh dipisahkan.

6.      Rebab

          Rebab mempunyai tiga bahagian iaitu pucuk rebung, batang dan muka. Tempurung muka diperbuat daripada kayu nangka atau sena dan ditutup dengan kulit perut lembu.

          Pada dada (muka) di penjuru kiri terdapat satu lubang seluas satu inci dan ditutup dengan penutup yang dinamakan ‘susu’ atau ‘tetek’. Fungsinya ialah untuk mengimbangkan tekanan udara dalam dan luar. Batangnya diperbuat daripada kayu nangka atau sira. Pada masa dahalu tali rebab diperbuat daripada benang besar dan kemudian menggunakan benang kasar. Sekarang digunakan tali gitar, gambus atau biola. Penggesek rebab diperbuat daripada kayu dan tali tangsi.

          Ahli muzik yang terpenting dalam kumpulan muzik makyung ialah pemain rebab yang dikenali dengan nama Tok Minduk. Beliau adalah ketua dan juga “pemimpin” kumpulan muzik itu. Beliau memulakan semua lagu sepanjang 8 hingga 16 ‘measure’ yang selepas itu diikuti oleh gendang, gong, suara penyanyi solo dan korus.

         

          Beliau yang memberi isyarat memulakan lagu, menukar rentak dan hal-hal lain mengenai aspek muzik. Tok minduk dan ahli muzik lain menghafal kesemua lagu-lagu makyung. Ia juga menjalankan istiadat buka panggung. Ahli-ahli muzik ditempatkan di sudut kiri pentas dan tok minduk duduk mengarah matahari jatuh.

          Unsur nyanyian dalam makyung diselenggarakan oleh kesemua pelakon dan juga ahli-ahli muzik. Pelakon utama akan mula menyanyi empat atau lapan ‘measure’ selepas pendahuluan dilakukan oleh tok minduk. Rangkap ini akan dinyanyikan semula oleh korus dan juga ahli-ahli muzik. Senikata sahaja yang berubah. Dalam nyanyian, suara dan rebab menyelenggarakan melodi, gendang dipukul bertingkah dan gong menandakan ‘measure’ atau bilangannya.